Trong bối cảnh xe điện đang bùng nổ và trở thành xu hướng không thể đảo ngược, nhiều người từng tin rằng đầu tư vào trạm sạc công cộng là một thương vụ chắc thắng. Tuy nhiên, thực tế lại đang vẽ nên một bức tranh hoàn toàn trái ngược: trong khi xe năng lượng mới bán chạy như tôm tươi, phần lớn các nhà vận hành trạm sạc lại đang phải vật lộn với bài toán lợi nhuận, thậm chí đối mặt với thua lỗ.
Nghịch lý này xuất phát từ nhiều nguyên nhân đan xen, trong đó nổi cộm nhất là cuộc cạnh tranh khốc liệt dẫn đến cuộc chiến về giá. Khi thị trường được xem là "mỏ vàng", các nhà đầu tư từ lớn đến nhỏ ồ ạt tham gia, dẫn đến việc số lượng cọc sạc tăng lên nhanh chóng. Tuy nhiên, dịch vụ sạc điện về cơ bản không có nhiều khác biệt giữa các nhà cung cấp. Đối với phần lớn chủ xe, tiêu chí duy nhất khi lựa chọn trạm sạc là giá rẻ và tiện lợi, chứ không phải lòng trung thành với một thương hiệu cụ thể. Điều này đã châm ngòi cho một cuộc chiến giá cả không khoan nhượng. Các nhà vận hành buộc phải liên tục hạ phí dịch vụ để thu hút khách hàng, khiến cho biên lợi nhuận bị bào mòn nghiêm trọng. Có những trạm sạc quy mô lớn, sau khi trừ hết chi phí, lợi nhuận trên mỗi kWh điện chỉ còn lại vài xu, trong khi nhiều nhà đầu tư cá nhân ngậm ngùi nhận ra lợi nhuận hàng năm không bằng lãi suất gửi tiết kiệm ngân hàng.
Bên cạnh áp lực cạnh tranh, gánh nặng về chi phí đầu tư và vận hành cũng là một rào cản lớn. Việc xây dựng một trạm sạc không chỉ đơn giản là mua vài chiếc cọc sạc. Chi phí thực tế bao gồm một khoản tiền khổng lồ cho việc thuê mặt bằng ở vị trí thuận lợi, thi công hạ tầng, và đặc biệt là chi phí nâng cấp công suất lưới điện, đôi khi còn tốn kém hơn cả tiền mua thiết bị. Sau khi đi vào hoạt động, các nhà vận hành tiếp tục phải đối mặt với giá điện thương mại (vốn cao hơn giá điện sinh hoạt), tiền thuê đất định kỳ, chi phí bảo trì, sửa chữa thiết bị thường xuyên và quản lý nhân sự.
Một vấn đề nan giải khác là hiệu suất sử dụng cọc sạc công cộng còn rất thấp. Giai đoạn phát triển nóng "chạy theo số lượng" đã dẫn đến tình trạng quy hoạch thiếu khoa học: khu vực trung tâm đô thị thì cọc sạc dư thừa và cạnh tranh nhau, trong khi các khu dân cư cũ, vùng ven hay huyện lỵ lại "một cọc khó tìm". Hơn nữa, hầu hết các trạm sạc công cộng chỉ đông đúc vào một vài giờ cao điểm trong ngày, còn lại phần lớn thời gian đều trong tình trạng trống không. Tình trạng này càng trở nên tồi tệ hơn bởi vấn nạn xe chạy xăng chiếm chỗ sạc hoặc xe điện đã sạc đầy nhưng không chịu rời đi, gây lãng phí tài nguyên và làm giảm hiệu suất khai thác.
Cuối cùng, tốc độ phát triển chóng mặt của công nghệ cũng đẩy các nhà vận hành vào thế khó. Một chiếc cọc sạc có công suất 60-120kW từng được coi là tiên tiến vài năm trước giờ đã trở nên lỗi thời so với nhu cầu sạc nhanh của các dòng xe mới. Các nhà đầu tư đứng trước lựa chọn nan giải: nếu không nâng cấp lên công nghệ sạc siêu nhanh, họ sẽ mất dần khách hàng; nhưng nếu quyết định nâng cấp, họ phải đối mặt với một khoản chi phí khổng lồ mới trong khi khoản đầu tư cũ còn chưa kịp thu hồi vốn.
Đối mặt với những thách thức trên, có thể thấy giai đoạn kiếm tiền dễ dàng từ việc chỉ đơn thuần bán điện đã qua. Để tồn tại và phát triển, các nhà vận hành trạm sạc buộc phải thay đổi. Hướng đi trong tương lai không còn nằm ở việc chạy đua về số lượng, mà là tập trung vào chất lượng và hiệu quả vận hành. Điều này đòi hỏi một chiến lược kinh doanh bài bản hơn, từ việc sử dụng dữ liệu để lựa chọn địa điểm một cách khoa học, cho đến việc tối ưu hóa quản lý để tăng hiệu suất sử dụng.
Quan trọng hơn, các nhà vận hành cần tìm cách đa dạng hóa mô hình kinh doanh. Thay vì chỉ là một trạm sạc đơn thuần, họ có thể phát triển theo hướng tích hợp "quang - trữ - sạc" (kết hợp năng lượng mặt trời và hệ thống lưu trữ điện) để giảm chi phí đầu vào, hoặc xây dựng trạm sạc thành một tổ hợp dịch vụ tiện ích với cửa hàng tiện lợi, quán cà phê, khu vực nghỉ ngơi. Ngoài ra, việc tập trung vào các thị trường ngách có nhu cầu ổn định như trạm sạc dành riêng cho xe buýt, xe tải hay đội xe logistics cũng là một hướng đi tiềm năng.
Tóm lại, ngành công nghiệp sạc điện đang bước vào một giai đoạn thanh lọc và tái cấu trúc. Đây không còn là cuộc chơi của những nhà đầu tư tay ngang mà là một cuộc đua đường dài đòi hỏi sự chuyên nghiệp, khả năng vận hành tinh gọn và tư duy sáng tạo trong kinh doanh. Chỉ những doanh nghiệp có thể thích ứng và tạo ra giá trị mới mới có thể vượt qua khó khăn và đón đầu làn sóng phát triển tiếp theo của thị trường xe điện.
